Тиле яҙмалары (Повесть. Ун икенсе киҫәк).

                                                             13 декабрь, 1988 йыл.

            Засадаға эләктек. Саланг артылышынан ҡайтырға сыҡҡайныҡ. Ни сәбәптә-ндер был юлы вертолеттар беҙҙе патрул-ләмәне. Хәүефһеҙ юл тип уйланылар­мы, әллә икенсе сәбәп булдымы, билдәһеҙ. Ҡапыл көтмәгәндә тау яғынан атырға тот­о-ндолар. Бейектән ямғыр урынына пулялар яуа, тик ҡайҙан атҡандарын төшөнөрлөк түгел. Түңәрәкләп ятып оборона ҡорор-ға маташтыҡ. Ҡайҙа инде, беҙҙең позиция дош­мандар өсөн асыҡ һәм ҡулай. Бына эргәмдәге һалдат ҡанлы битт­ә­рен ҡушусл-ап салҡан ауҙы. Арыраҡ ятҡан егеттәрҙең эргәһендә генә уфылдап мина яр­ылды. Саң-төтөн араһынан ыңғырашыуҙар ишет-елде. Ҡаҙаҡ егете Йомабай ас­ы­рғанып ҡысҡыра: «Нимә ҡылабыҙ, Тимербулат, ҡыралар, ғой?» Машинаның тәгәрмәстәре арт-ында боҫоп ятҡан ерҙән тирә-йүнгә ҡабалан ҡараш ташланым. Ҡотолорға була, хәлебеҙ улай уҡ мөшкөл түгел: беҙҙән 20-30 метрҙай алыҫтараҡ йәшел ҡыу­аҡлыҡ күр­енә, уны бында зеленка, тип атайҙар. Арыраҡ эре таштар. Шуларға ышыҡланып ар-табанғы йүнәлеште асыҡлағандан һуң артылыш артына сигенергә мөмкин. «Йомабай, урталағы таш артынан пулеметтан ат-алар, күмәкләп шуны тотҡарлағыҙ, патрондарҙы йәлләмәгеҙ, мин яралыларҙы зеленкаға күсерәм…» Тегеләрҙең ҡайһы бер-ҙәрен йүкмәп, ҡайһы берҙәрен һөйрәп таш артына ташый башланым. Беҙҙең яҡтан да дәррәү яуап уты асылғас ҡурғаш ямғ-ыры һирәгәйҙе. Шун­ыһы ғәжәп, яу яланында шы­у­ышам, тороп йүгерә-ат­лай хәрәкәт итәм, әммә күңелемдә ҡурҡыу ҡасҡан бушлыҡ. Мин түгел, минең йәнһеҙ тәнем ошо үлемесле яу яланында нимәлер эшләй булһа кәрәк. Һуңғы һалдатты таш ыш­ығына шылдырып һалдым да хәлһеҙләнеп салҡан ҡоланым. Бер генә мәлгә күккә баҡтым. Унан эҫе ҡайнарлыҡ бөрөлә. Беҙ-ҙәге аҡ болоттар йөҙгән ҡарағусҡыл зәңгәр күк йөҙө, йомшаҡ ебәктәй тә­нде иркәләгән еләҫ ел үҙе үк ожмах ләззәте булған икән дә ба-һа. Шуның ҡәҙерен белмәй йөрөгәнмен. Ә был сүллектең аҡ ҡояшы беҙҙең өсөн ят һәм үтә мәрхәмәт­һеҙ. Бына күк йөҙөндә ике ҡара «себеш» күренде лә улар ҙурая барып, төйлөгәнгә әүерелеп, тирә-йүнде хәтәр геүләү баҫып алды. Ҡара ҡоштар бер-бер артлы утлы тыныуҙарын төкөрөргә тотондолар. Тау киртләстәрен дәһшәтле шартлауҙар тетрәтте. Вер­толеттар беҙгә ярҙамға килделәр. Хоҙай араланы, ҡотолдоҡ былай булғас.

                                                             28 декабрь, 1988 йыл.

            Саф алдында миңә бер юлы ике Ҡыҙыл Йондоҙҙо ҡаҙанылар. Наградаларҙы да­ими тапшырып торалар, ә бына бер юлы ике орден алыу - һирәк күренеш. Үҙенә күрә көн геройымын. Күңелдә ҡыуаныс та тантана ла юҡ. Ордендарҙың хаҡы – яуҙа ятып ҡалған һалдаттарҙың ғүмере бит. Бындағылар өсөн иң юғары бүләк – ҡыҫҡа ваҡытлы отпуск, әммә утлы ғәрәсәт-тән ғәҙәти тормошҡа ҡайтып әйләнеү – тормошҡа ашмаҫ хыял ғына.

            Ошоға саҡлы, ике ордендың береһенә лайыҡ булған алышымды батырлыҡҡа ла һанамайым. Заданиеға китеп бары-шлай колоннаны миномет утына тоторға кереш­те­ләр. Бәлки бара­саҡ еребеҙҙе алдан һиҙеп беҙҙең менән иҫәп-хисапты ошо-нда уҡ өҙөргә ниәтләгән­дәрҙер. Беҙҙе һаҡлаусы бронетранспортерҙың артынан бара инем. Ул шунда уҡ шартлау эсендә ҡал-ды, ул юлға һалынған «тоҙаҡ» ҡа эл­әкте шикелле. Уңда ла һулда ла уфылдап миналар ярылырға тотонғас тиҙлекте арттыр-ып алға ташландым. Шуны һиҙҙем, туҡталып бер-беребеҙгә ярҙам итергә тырышҡанды файҙала­нырға теләйҙер дошман. Ты-рым-тырағай өйкөлөшкән колоннаны ҡыйратыу әллә күпмегә еңелерәк. Эргәмдәге өлкән лейтенант та ярһып алға әйҙәне: «Жми, Хусаинов, жми!» Хә­ҙер шартлау «бағана»лары беҙҙе баҫтыра һәм эҙәрлекләй. Аҡтарылған ерҙә соҡорҙар барлыҡҡа килә. Әҙәм балаһы әйләнә тирәһендә барған хәл-ваҡиғаларға тиҙ күнегә икән ул: һуғышына ла, унда ос­рап торған юғалт-ыуҙарына ла. Һәммәһен ҡәҙимге, хатта ҡайһылыр кимәлдә тыныс ҡабул иттем. Нимәгә сәбәләнергә! Күпме яндырылған ҡы-шлаҡтар, ҡыйратылған, нигеҙенә саҡлы емерелгән торлаҡтар күҙ алдымдан үттеләр, ғазаплы ыңғырашҡан яралыларҙы гос-пита­лдәргә алып барыуҙан тыш ҡурғаш табуттарҙы, бындағы тел менән аталған «200-сө йөк» тәрҙе аэродромдарға ташын-ым. Иртәгә шул яралылар сафын тулыландырыуым бик тә ихтимал, хатта табутҡа һалһалар ҙа иптәштәрем быны ғәҙәти хәл итеп кенә ҡаб­ул итерҙәр, сөнки бында һәр кемде, көнө-төнө, уртаҡ ҡазабыҙ - үлем һағалай. Килер әжәл һалдатын да офиц-ерын да айырып тормай, шулай булғас йәшәү менән үлемгә булған хоҡуҡтарыбыҙ ҙа типә – тиң, үлеп ҡалһам ҡайғырырҙар әлбиттә, пилоткаларын сисеп араларында булыуымды, ауырлыҡтарҙы уртаҡлашыуымды хәтерләп бер минут тын торорҙар һәм мин кисәге көнгә, үткәнгә күсермен. Сараһыҙлыҡҡа күнеү, үҙеңде һуңғы сиккә әҙер­ләү әҙәм балаһының күңелен ҡаты-ра, унан йәнһеҙ робот яһай. Йәшен тиҙлегендә машинамды билдәһеҙлеккә ҡыуалайым, ә башым айыҡ, хәрәкәттәрем баҙыҡ. Үткәнем, киләсәгем, хатта иртәгәге көнөм юҡ, әлеге үлем менән яғалашҡан мәлем генә бар, һәм мин унан сығырға, ҡотол-орға бурыслы. Шуға теүәл, аныҡ фекер төйнәгәнмен. Тирә-яғымды һынап ҡарап ба­рам. Туҡтата алһалар арттағыларҙың юлы быуыла. Юл яҙлыҡ­тырып унда-бында һикрәңләгән ҡуян хәлендә тоям үҙемде. Минең яҡта мина ярылды, ҡабырға яҡ тәҙрә селпәрәмә килде, кабина түбәһен ярсыҡ тиште. Бер-ике ҡарыш уңғараҡ булғанда яҡты донъя менән хушлаша инем, биллә-һи. Юҡ, әлегә теремен. Бы­на гөрһөлдәүҙәр артта ҡалып тау артына ышыҡландым. Маши-наны туҡтатып артыма ҡараным. Минең менән тағы ла өс машина сыға алған. Һалдаттарҙы ҡалдырып кире ут эсенә йүнәлдек. Артта бронетранспортер һәм ҡалған машиналар ҙур усаҡ һымаҡ яналар. Беҙҙе шә­йләп өлгөргән һалдаттар ҡаршы йүгерә башланылар. Яланды әйләнге-ләп, ут аҫтында уларҙы тейәй башланыҡ. Был һуғышта алты һалдатты ике машинаны бер бронет­ранспортерҙы юғалттыҡ, машинамдың тәҙрә быялалары ватылып бөттө, кузов брезенты бер нисә урындан тет­келәнде, ә минең исмаһам бер ерем булһа ла һыҙ­ы­рылһасы! Әсәйемдең фатихаһы, Аллам һаҡлағандыр.  

            Ашханала аллюмин кружкаға араҡы ҡойоп, эсенә ордендарымды ташланылар. Уны бөтөргәнсе эсеп ҡуйырға тейеш-мен. Йолаһы шул. Араҡы үҙәкте ян­ды­рып та төшөп китмәне, хатта иҫермәне лә. Ә сығарылыш кисәһендә ауыҙ иткән ҡы­ҙыл шараптан башым нисегерәк әйләнгәйне. Шунан кателокка ҡойолған спирт рәт буйлап китте. Һәр береһе уртлай ҙа ары ебә-рә. Шулайтып вафат булғандарҙы иҫкә алдыҡ. Кискеһен эргәмә отделение командиры килде. Туғандарыңа ордендар алыу-ың тураһында яҙма, хатың ҡайтып етмәҫ, ти. Аңлашыла, хәрби наградаларҙы ғәҙәттә һуғыш хәрәкәттәрендә ҡатнашыу­сы-ларға бирәләр.

                                                                                  (Дауамы бар).