Хөкөм (Повесть. Ун туғыҙынсы киҫәк. Дауамы бар.)

    Бынан дүрт йыл элек көтмәгәндә фатир телефоны шылтыраны. Процедура ҡаб­ул итә ине. Массаж яһаусы ҡыҙға сығып торорға ымланы ла тегенең артынан иш­ек яб­ы­л­ыу менән аҡ һөйәктән боронғо стилдә эшләнгән телефондың алтын ялатылғ-ан трубкаһын үрелеп алып йыбанып ҡына һуҙҙы:

            – Алло!

            – Һаумыһығыҙ? - Баҙнатһыҙ өндәшеү ишетелде.

            – Говорите.

            – Урын­һыҙ борсоған өсөн ғәфү итенәм, гәзит­тәге белдереү буй­ын­са мөрәж-әғәт итә инем.

            – Да, мы давали такое объявление, но в настоящий момент я занята…

       Шылтыратыусы көтмәгәндә йәнләнеп китте:

            – Ғәфү итегеҙ, был Им­а­н­баевамы әллә? Нәйлә?! Тау­ы­ш­ыңды бер кемдеке менән дә бутау мөмкин түгел! Бына исмаһам осрашыу!

            – Ә мин кем менән һөйләшәм? - Шулай тиһә лә ул да тауышты шундуҡ та-ныны.

            – Кем булһын - Хәлимә! Әйтәм бит белдереү буйынса, һәм бына көтмәгән-дә...

            – Слушаю вас!

            – Бергә уҡыған курсташығыҙҙан һеҙҙең хаҡта ишеттем. Фамилияғыҙҙың үҙ­гә­р­еүен дә, ныҡ бай йәшәгәнлегегеҙҙе лә лә беләм. Мин ҡауыштырған кеше менән бергәһегеҙ икән. 

       Хәлимәнең һыу буйы хәбәргә күсеүе оҡшаманы, ҡырҡа бүлдерҙе:

            – Ҡыҫҡа тотоғоҙ.

– Телефондан түгел, ҡапма-ҡаршы текәшеп һөйләшергә ине. Ни тиһәң дә бөтөнләй үк ят түг­елбеҙ. Килеп сыға алмаҫ­һың­мы? Фатирым элекке, эш урынын-да ла осрашырға мөмкин.

            – У меня времени нет! Вы же звоните по объявлению, а не я. Так что…

            – Туҡтағыҙ. туҡтағыҙ! - Трубканы һалып ҡуйыуҙан ҡурҡҡан Хәлимә ҡаба­ла-нды. - Әгәр мөмкин булһа, әгәр кәрәк тапһағыҙ, һеҙҙең өсөн уңайлы ваҡытты һай­лап … - Хәлимә кем менән мөғәмәлә итеүен, уларҙы айырған йылдар арауы­ғын иҫәпкә алмағайны, шуға буталып һөйләнде.

            – На этой недели я занята полностью, может быть в конце наступающей нед­е­ли не обещаю, но посмотрим.

            – Рәхмәт һеҙгә. Эш һорап шылтыратыусылар етерлектер, әммә минең үте-несте лә иҫәпкә алһағыҙ ине. Һау булығыҙ, килер көнөмдө асыҡлап тағы һорашы-рмын.

   “Бына шулай, Хәлимә апаҡайым, кем менән һөйләшкәнеңде һәм үҙеңдең кимәл­ең­де һәр саҡ иҫеңдә тот…” Һығылмалы, йомшаҡ ҡулдар  муйынынан алып аяҡ остар­ына ҡәҙәр тәнен яҙа, иркәләй. Ошо ҡыҙҙы даими саҡырта, хеҙмәт хаҡ­ын да йәлләмәй түләй. Массажсы үтә лә тырыша, әгәр ҡушһа тәнен ҡулдары менән түгел, теле ме­нән ялап ал­ы­­р ине. Ул мас­­саж­дан бигерәк шы­л­т­ырат­ыусыны кәмһетеп һөйләшә алыу­ынан ҡәнәғәт. Хәлимәне б­өг­өн, хатта кисект­ермәй хә­ҙер үк ҡабул итә ала, әммә шартына килтереп те­ге аҙнаның аҙ­а­ғына кү­се­р­­еп ҡуй­ҙы, әй­ҙә өмөтләнһен, борсолоп көтһөн. Иғлан бу­йынса кеше таптым тип яйлы һы­л­тауын табып ҡа­бул итеүҙән баш та тар­та ала ине, әммә ҡатын-ҡыҙ ҡы­­ҙ­­ы­ҡ­һын­ыуы еңде барыбер: нимә тел­әй Хәл­имә, үтенесенең асылында нимә ята? Ҡарт, эш­л­е­ктән сыҡҡан әб­ей үҙен хеҙмәт­сегә тәҡдим ит­м­әйҙер ҙә? Ас­ыҡ­ла­р­ға кәрәк.

     Ниһайәт Хәлимә уның ҡаршыһында. Был көнгә айырыуса ентекләп әҙерләнде: кү­ң­е­л­е­нә ятҡан иң килешле кейемдәрен һайланы, еренә еткереп биҙәнде, төҙәнде. Ауыл­д­ан килгәнендә төҫһөҙ генә кейенгән, донъяның әсеһен-сөсөһөн татымаған бер ҡатлы ҡыҙ ине, кү­рһең хәҙер уның кемлеген! Әле тәх­етҡә ҡун­аҡлаған батша­бикәләй йом­ш­аҡ ҡәнәфигә сумған, башы ғорур сөйөлгән, ҡарашы тәкәббер.

    Инеүсе күренеү менән күрешергә ҡулын һоноп уның яғына ынтылғайны сәләм-ләүҙе ҡабул итмәй эйәген ҡа­­ғып ишек төбөндәге ағас ул­тырғыстан урын тәҡдим итте, өҫ-ба­шы те­ге саҡтағынан ары китмә­гән ҡатынға юғарынан түбәнһетеп ҡара-ны. Хәл­и­мә ҡы­й­ы­н­һынып ҡына ултырғыс ситенә һаҡты, ҡул­д­а­рына урын таба ал­м­а­ғандай туҙып т­өҫө ҡа­са башлаған юбка­һын төҙәткеләп та­ртты.

            – Һаумы… Һаумыһығыҙ Нәйлә…

            – Наина Васильевна, тиҙәр мине. Наина Васильевна Крестенко. Әйҙәгеҙ алд-ан уҡ шулай килешәйек, үткәнде хә­терләп танышлыҡҡа ишаралау, шул танышл-ыҡтан файҙа күрергә ынтылыу  урын­һ­ыҙ һәм кәрәкһеҙ. Эйе, һеҙҙе ҡасандыр, йәш саҡта бе­лә ин­ем, ләкин ул асылып китеп һөйләшеүгә сәбәп түгел. Иғлан буйынса мөрәжәғәт иткән­егеҙҙе әйттегеҙ, шулай ҙа мине ҡыҙыҡһындырған һорауҙарыма яуап бирергә тура килер. Һеҙ эл­ек­ке урында эш­ләй­ем тинегеҙ бит әле?

            – Ауылдан килгәндән алып шунда инде.

            – Эш араһында бер ҡатлы, аҡсаға мохтажлыҡ кисергән ауыл ҡыҙҙарын да һа­т­а­һығыҙҙыр? Ни тиһәң дә иш янына ҡуш, өҫтәмә табыш, шулай түгелме?

            – Улай уҡ түгел, түгеллеккә… - Хәлимә ғәйепле кешеләй башын эйҙе.

            – Ни тиклем генә кеҫәгеҙҙе ҡайғыртһағыҙ ҙа алға киткән ерегеҙ күренмәй. Алыш-бирешкә ҡоролған баҙар шарттарында конкуренттарығыҙ ет­ерлектер. Үт­кә­ндәр­гә нөктә ҡуйыу йәһәтенән шу­ны әйтәм, һеҙ мине белмәйһегеҙ! Теле­геҙҙе тыя алмаһағыҙ - үҙегеҙгә үпкәләгеҙ.

            – Наина Васильевна, был хаҡта һүҙҙең булыуы мөмкин дә түг­ел.

            – Аңлаштыҡ. Тыңлайым һеҙҙе?

   Хәлимә һоҡланыу һәм көнләшеү аша бай йыһазлы йорттоң ҡаралтыларын теү­әл­ләне:

            – Ҡайһылай ҙа иркен, етеш йәшәйһегеҙ.

       Йөҙөн ризаһыҙ сирып ҡырт киҫте:

            – Әҙәм балаһы бай йәшәү өсөн түгел, бәхетле йәшәү өсөн тыуа был донъяға.

       Ҡунаҡ башлағанын өҙмәй ҙә ҡуймай дауам итергә самаланы:

            – Ошондай шарттарҙа йәшәүегеҙҙе күреү минең өсөн оло шатлыҡ һәм…

            – Бына быныһы артыҡ, сөнки күҙҙәрегеҙ икенсе нимә хаҡында һөйләй. Йо-м­ошоғоҙҙо конкретлаштырығыҙ.

            – Йомошом шул…

            – Наина Васильевна.

            – Эйе, Наина Васильевна. Ауылда әсәйем йәшәй ине. Ул олоғайып үлеп ҡа-лды.

            – Ауылдағы әсәйегеҙ, ҡыҙығыҙ хаҡында әйткән инегеҙ шул, онотмағанмын. Ҡайғығыҙҙы уртаҡлашам, атай-әсәйҙе юғалт­ыу­ы еңелдән түгел. - Был һүҙҙәрҙе их-ластан әйтһә лә үткер ҡарашы менән ҡатын­дың тумалаҡ кәүҙәһен быр­ау­ланы. - Әс­әйегеҙҙе әйтәм, һеҙҙән изгелек өмөт итеп ғүмере үт­кә­н­дер инде?

            – Ҡулымдан килгәнсе тырыштырҙым, мохтажлыҡ кисермәне, ҡыҙым менән йәшәгәс бирешмәне.

            – Ҡыҙығыҙ ирегеҙҙәнме? Ә бына ғаиләгеҙ хаҡында һөйләгәнегеҙ булманы. Хәтерем яҡшы, бер әйтелгәнде һис ҡасан онотмайым.

            – Ирем юҡ минең, бер тапҡыр кейәүҙә лә булманым.

            - Ә был ҡыҙығыҙ елдән яралдымы?

            - Күршенең иренән. Йәшлек хатаһы. Шул арҡала ауылдан китергә тура килгәйне.

            – Һатҡан ҡыҙҙарығыҙ ғына түгел, тимәк һеҙ ҙә фәхишә булып сығаһығыҙ түгелме? - Быны еңеүле тантана менән әйтте һәм асыҡлауын дауам итте. – Ярай, быныһы һүҙ араһында ғына. Әсәйегеҙ үлеп ҡалды, ә ҡыҙы­ғыҙ әлеге мәл­дә ауылда. Шулаймы?

            – Эйе, апайымда йәшәй, быйыл мәктәпте тамамланы.

            – Шул ҡыҙҙы бында, Өфөгә алырға иҫәбегеҙ, яңылышманыммы? Һеҙҙең бит мөмкинлектәрегеҙ киң, ҡыҙҙарҙы һатҡан аҡсаға балағыҙҙы ҙур ҡа­лала уҡ­ыта ала-һығыҙ, Мәскәүҙә, Санкт-Петербургта, мәҫәлән, хатта сит илдә лә.

            – Быуындары нығынмаған баланы эргәмдән ебәрмәҫкә ине.

            - Бына һеҙ ҙә һайлау алдына баҫтығыҙ. Кешенең ғәзизен теләһә кемдең аҫт-ы­на аяуһыҙ ырғытаһығыҙ, ә үҙегеҙҙеке йәл, йәл генә түгел, хатта был хаҡта уйлар-ға ла ҡур­ҡ­а­һ­ығыҙ. Парадокс! Ярай, ҡыҙығыҙ һеҙҙеке, теләйһегеҙ икән уны ситкә ебәр­егеҙ, үтә лә һаҡлауға, ҡурсыуға мохтаж икән эргәгеҙҙә ҡалдырығыҙ. Нимә эш-ләй алам был ос­р­а­ҡ­та?

            – Ҡыҙым билдәле сәбәптәр арҡаһында миндә ҡала алмай шул…

            – Әй, әттәмгенәһе онотоп ебәрә яҙғанмын, һеҙҙең йортоғоҙ бит фәхешхана, бындай шарттарға гөнаһһыҙ йән нисек түҙһен!

            – Ятаҡҡа ла урынлаштыра алмайым, ул сағында ике көндөң берендә фатир­ы­ма киләсәк. Серҙең асылыуы бар. Шуға һеҙгә үтенес менән килдем, Наина Васи-льев­на, уны домоработница итеп үҙ­егеҙгә ала алмаҫһығыҙ микән? Ҡараулы булыр ине, тағы йәшәү шарт­та­р­ы­ғыҙ башҡаларҙан әллә күпмегә юғары.

       Оҙаҡ ҡына һүҙһеҙ ултырып төплө фекер туплағас ҡарарын әйтте:

            – Хеҙмәтсе эҙләп гәзиттәргә белдереү биргәйнем, ләкин был осраҡта кил­еш­еү башҡасараҡ булыр. Ауыл ҡыҙының егәрлелегенә, йорт эштәрен еренә ет­кереп ба­ш­ҡа­ра алыуына ши­клә­н­мә­йем. Иртәгә иртәнсәк килеп китһен. - Кәшелүгенән меңәрлектәрҙе сығарып эткә һөйәк ырғытҡандай Хәлимәнең алдына ташланы. - Һеҙҙән алған теге бирәсәкте ун, хатта егерме тапҡыр артыҡ итеп ҡайтарам! Донъялағы донъялыҡта ҡайтарылырға тейеш!

            – Ул саҡтағы хәлдәрҙе онотайыҡ инде. Һеҙ былай ҙа…

            – Ә мин әйттем бит инде, бер нимәне лә онотмайым. Иҫәп-хисапты ла! Яйы сыҡҡанда хәйерселәргә хәйер биреп китергә тырышам. Ә һеҙ миңә бөгөн үҙегеҙ килдегеҙ. Ә хәҙер сығығыҙ! – “Пошла вон!”, тип саҡ әйтеп ысҡындырманы.  

     Атырға тумаланған сәскә ҡиәфәтендәге ҡыҙ килеп ингәс көнләшеп ҡар­а­ны: “Мин­ең дә ошондай саф, гөнаһһыҙ саҡтарым бар ине бит. Бынау ҡаҡ түштәре тиртеп, сираҡтары тулыланһа, кәүҙәһе тумалаҡланһа й­өҙөнә һиҙелер-һиҙел­м­әҫ бу-яҡ яғып, биленә ҡәҙәр төшкән сәстәрен бөҙрәләтеп ебәрһә был ысын һылыу­ға әү-ере­л­әсәк бил­лә­һи…”

            – Ҡайтырға мөмкин! – тип бойорҙо килеүсегә.

       Ҡыҙ күҙҙән юғалыу менән Хәлимәгә шылтыратты:

            – Беҙҙә айырым бүлмәлә йәшәр, ошонда уҡ туҡланыр. Уның төп бурысы коттеджды тулы тәртиптә тотоу, аш-һыу йүнәтеү, башҡа йомоштарҙы үтәү. Бы­л-ар өсөн тәғәйен эш хаҡы түләмәйем, әммә аҡсаһыҙ ҙа йонсомаҫ, кей­емһеҙ ҙә йөр-өмәҫ. Дөйөмләштереп әйткәндә аҫрау итеп алам. Ошон­дайыраҡ шарттар. Һуң­ғы-һы - миңә башҡаса шылтыратмайһығыҙ, һеҙҙең менән мөнәсәбәтте өҙәбеҙ, бөтөн-ләйгә өҙәбеҙ.

            – Изгелегегеҙ өсөн рәхмәт һеҙгә, Наина Васильевна.

            – Ә һеҙҙең изгелекте ғүмер буйы оноторлоҡ түгел! - Асыу менән телефон трубкаһын ырғытты.

       Тәүге көндә үк Сәлимәгә кире ҡаҡҡыһыҙ талабын ҡуйҙы:

            – Ҡуйылған шарттарымды әсәйең еткергәндер, өҫтәп шуны ғына әйтәм, минең р­өхсәттән тыш ҡалалағы фатирығыҙҙа күренеп йөрөмә. Был хаҡта белеп ҡал-һам, әсәй­е­ңде лә һине лә ҡыуып сығарам. - Алдығын нығытып уҡ ҡуйҙы. - Ул ми­нең фатир, унда кемде теләйем шуны индерә алам!

       “Башың йәш әле, бысраҡлыҡты, әшәкелекте, бәйелһеҙлекте, алдыҡ-ялғанды былай ҙа күрергә өлгөрөрһөң, ҡыҙыҡай…”