Туй дауам итә. (Хикәйә. Икенсе киҫәк. Дауамы бар.)

            – Болғанған аштың таты, ҡатнаш никахтың, ҡушылған телдең тәме, йәме ки-тә һуңғы сиктә. - Иҫ­кәрмә яуапһыҙ ҡал-ғас Маһибәҙәр ҡарсыҡ дауам итте. – Кәмейбеҙ, аҙая­быҙ, яйлап-яйлап ҡына маңҡортланып юҡ­ҡа сығабыҙ, эш мына нимәгә бара, килен…

            – Аҙайһа беҙ тут при чум?

            – Һәр береһе һин әйткәнде тыҡып ҡул һелтәй башлаһа бөтмәй ҡайҙа ғы­на бараһың!

       Зитына тейгән Ғәлиә туҙынды ла китте:

– Ана һинең Юлайың күрше ауылдан Мәстүрәне ал­ды, ергә ереккән ға­и­­лә­ ҡо­­рҙолар ҙа ауылда төпләнделәр, йәнәһе лә. Эшһеҙ ҡалған киленең ма­т­ерин­с­к­ий ка­­п­италға ҡыҙығып туптырҙатып бала табыуҙан бушамай. Баланы тыу­ҙы­ра белгәс, уны әҙәмсә итеп үҫтерә лә белергә кәрәк бит әле. Мә­стүрә итәк тултырып бәпәйләп өйҙә ултыра ине, ярай әле яйы сығып мәк-тәпкә йыйыштырыусы эшенә төштө, ә агро­н­ом һөнә­р­ле улың һуң, фермер хужалығы асып йәл­сенеме? Йә техникаһы, йә яғы­у­­лы­ғы, йә сә­с­ергә орлоғо юҡ. Осто-осҡа ялғай алмай  ил ҡыҙыра, хәй­ерсе фермер, тураһы мен­ән әй­ткәндә! Беҙ­ҙең халыҡ киң күңелле, эшсән, әммә хә­й­лә­лә­шә, үҙ яғын ҡайыра бе­л­м­әй. Көн­и­т­­ме­штә баҙар ҡоторғанда милләт арттырайым, ниг­еҙ һаҡлайым, тип ҡы­р­т­алашыу тө­птө һантыйлыҡ!

       Ауыртҡан еренә тейгән Маһибәҙәрҙең йөҙө үҙгәреп китһә лә асыуын йәшерҙе, ғә-ҙәти ҡатын-ҡыҙ кәзекләшеүен бәхәскә олғаштырырға теләмәй ине ул.

             – Килен, шырпы менән тоҙға өҫтәп,  - алдындағы ҡапҡастары асыҡ ҡағыҙ ҡу­м­­таларҙың береһенә төрттө, - бәпестәремде ҡыуандырайым, мынау кәнфиттән әҙерәк үлсә әле. - Һатыусы  һыртын май япҡан йомро ҡулын ҡумтаға тәрән баты-рып ҡармап тауарын үлсәү табаҡсаһына һалған арала ҡарсыҡ хәбәрен яңыртты. - Кәсебеңде Әмерикәнән ебәрелгән тауыҡ боттарын, ҡы­т­ай аламаһын һатыуҙан баш­ла­ғайның, әле килеп кибе­т­ең­де хәмер, эреле-ыуаҡлы һыра шешәләре ба­ҫып ба­­­ра түгелме?

            – Баҫһасы, тағы ла күберәк итеп ташырға самалайым әле, алалар бит, боҙо-ла торған ризыҡ түгел, жидкая валюта, тип атала көнө-төнө зырлап үткәне.

            – Ауылды эскелек баҫты, бар белгәндәре һөйрәлеп йөрөп эсеү ҙә иртәгеһен баш төҙәтеү. Ата улды, әсә ҡыҙҙы танымай, заман ахрыһы…

            – Уларҙың бахмурҙан кипмәгәнлегенә әпәт мин ғәйеплеме? Балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе Сәрби һымаҡ тауыҡ тиҙәге ҡушып көмөшкә ҡыуып халыҡты ағыуламайым, уны хәләл аҡсама һат­ып апҡайтам. Көсләп, сараһыҙлап ауыҙҙарына ла ҡоймайым, те­­лә­һә­­ләр алалар, теләмәһәләр үҙҙәренең эше.

            – Теләйҙәр шул, шуға ла юлға туҙан ҡундырмай ташыйһығыҙҙыр инде. Йәмғиәтте нәҫ баҫҡан, шуға ла күңел көйөгөн араҡы менән йыуыу ғәҙәткә әүерелеп бара, ә эс­келек йәшәү мәғәнәһен, тормош ҡыҙыҡ­һыныу­ҙарын кәметә. Китапханаға йөрөмәйҙәр, тип зарланып торҙо кисә минең урынға ҡалған Фәриҙә, өҫтәүенә колоп ишегенә ат баш­ын­дай йоҙаҡ эленгән, әҙәм гәзит-журнал яҙҙырыуҙы онотто. Биҙа инде.

            – Һин, инәй, таварищеский судтың рәйесе булып эшләрлек кенәһең, бөтә нимә­не күрәһең, ҡойошҡанға ҡыҫылған буҡҡа оҡшап тығылмаҫ ергә тығылаһың! - Ғәлиә иләмһеҙ хихылданы.

       Маһибәҙәр мыҫҡыллауҙы ишетмәне лә.

            – Ярай, ҡайтайым, былай ҙа оҙаҡ туҡталдым, килен мәктәпкә иҙ­ән йыуырға ба­рам, ти ине, шуға балалар миңә ҡала. Киленде әйтәм, ҡуй инде, юғары белемле була тороп та йыйыштырыусы мәшәҡәтен атҡарһын сәле, аптыраҡ. Биш баланы эйәр­теп йә ҡалаға китә алмайҙар, ә бында йүнле эше юҡ, ашы ла тигән­дәй.

    Маһибәҙәр ҡарсыҡ пакетлы ҡулын алға һоноп, икенсе ҡулындағы таяғы мен­ән иҙәнде юллатып сығыу яғына тәнтерәк-ләне, Ғәлиә “йөрөй кәйефте ебәреп, эсте бошороп, бер аяғым түрҙә, икенсеһе гүрҙә, тимәй аҡыл һата ишшү”, тип тексәйеп ҡарап зәһәр һөйләнеүен сығыусының ар­тынан оҙатты. Ҡолаҡҡа ҡатый башлаған ҡарсыҡ уның әйткән­дәрен иш­е­тмәне лә шик-елле, хәйер, ишетһә лә ул кеше менән ерле-юҡҡа әрепләшәй, тәм­һеҙ­лә­шмәй, итәғәтле, элекке китапханасы шул, ни тиһәң дә.

    Яңғыҙ ҡалған Ғәлиәнең ары эш эшләү теләге китте. Йыуан түмәрҙәй тумһыҡ кә­ү­ҙ­ә­һен прил­ав­каға яр­тылаш аушайтып кеҫә телефонына йәбеште:

            –    Һин ҡайһы тирәлә? - Шылтыратыу иренә тәғәйенләнгәйне.

            –    Сибайҙың оптовкаһында, - тине теге остағы тауыш.

            - Тейә­н­еп бөттөң­мө?

            - Заказдарыңды теүәлләүгә генә лә ярты көн ваҡыт китә.

            - Нишләп улай мыштырланың?..

            –    Тағы нимәләр алайым?

            –    Шул теҙеп списеккә яҙғандарым инде. Ығышһың бигерәк, ә мин һине ҡайтып киләһең икән тип утырам тағы…

            -  Үткәндәгеләй арзан тип ни етте шуны тейәп ҡайтмайым!

            - Бындағы аҡсаһыҙҙар ҡиммәт нимәңде алырға тораларҙыр шу.

            - Улайһа күпсегәнде, ҡызлағанды еҫләнгәнде тейәйемме? 

            - Сруктары сыҡһа ни, бындағыларға бара, ауыл ерендә уны кем уҡый ҙа кем тик­шерә, эстәре күбер, йә китер ҙә, шуның менән үтер… Аҡса үҙенсәлекле тауар, ул туҡтау­һыҙ әйләнештә йө­рөргә тейеш, шул ваҡ­ытта ғына шистый дахут ки-лтерә. Ҡайт та иртәгә таң менән Ҡаҙағ­с­т­ан сығырһың, унда араҡы арзан, ке­йем-һалым ос­һоҙ тиҙәр. По­ка!

   Аҡса иҫәпләргә күнеккән етеҙ бармаҡтар телефон йөҙөндәге һандар өҫтөнән етеҙ йүг­ер­ҙеләр:

            – Анжела, ҡыҙым, привет! Хәлдәрегеҙ нисек, һәйбәт кенә йәшәп ятаһығыҙ-ҙыр? Эшегеҙ баралыр? Балалар уҡыу йылы ҡас­ан ғына бөтә, тип күҙҙәре тоналыр инде. Ни­­ңә килмәнегеҙ? Запуйға, тим. Бындағылар менән генә әүеш-теүеш ит­ергә тура килде. Былай ҙа даунанан ҡайтып күренгәнегеҙ юҡ. Кейәүҙе ебәрмәһәләр, һин бит үҙеңә үҙең ху­жа. Ни­ш­­ләп ҡа­б­а­­л­андыҡмы? Һуң үткәндә кинәйәләп, яҡын-салатып тумбытҡай­ным да, төшөн­мән­ең­ме ни, эш бит ҙурға китеп бара, көҙ­гә ҡал-дырһаҡ, Эмилиябыҙ туй мәл­ендә эйәген кәпәйгән ҡор­һа­ғ­ы­на терәп утырһы­н­­мы, ояты ни тора! Ауылдаштар алдында рисуайға, ыстырамға ҡалырбыҙ шунан! Хәҙерге акселерат йәштәрҙе беләһең бит, мәле­нән алда аван­сы­лап ташлағандар. Ярай, төпсөгөмә әбидә юҡ, егеттең аҡса­лы­һ­ын тышамаҡсы, шуныһы арыу… Ат­айыңмы? Юрғалай шунда ҡушҡанды та­ш­ып… Ҡә­р­тәс­әй­ең ята ер­гә һеңеш­кән өйөн еҫ­лән­де­реп, етмешен урталаны, дөмөк­м­әй ҙә исма­һ­ам. Шул их­ата­ны йәмһеҙ­лә­гән хараб-аны бү­лдизер менән эттереп кенә ыр­ғытыр инем, хә­л­ем­дән генә ки­­лмәй. Таб­ын ҡыҙған мәлдә түшәктә ятҡан еренән то­роп ту­ң­ҡаңлап ин­еп килә был, йәштәр­гә әй­т­ер те­ләг­ем бар, фатихамды еткерәм, ти­се, битһеҙ! Шунан иҫе ин­әле-сы­­ға­лы ҡа­рсыҡ үҙ­ебеҙсә­ләп, ауылсалап ебәр­мә­һ­енме! “Что за Баба-Яга?”, тип ҡунаҡ­тар ки­т­кән аптыра­п, ә атай­­ың ни, улт­ыра әп­сәһенең әйткән­дә­р­­ен баш ҡағып йөпләп. Ми-ңә килеп то­роп уңай­һыҙ, ер тишеге булһа инеп китер инем, билләһи. Шунан ҡартәсәңде эткеләп-төрткөләп тиерлек алып сығып бара инем, соланда тәмәке тартырға сыҡҡан атайың менән тап булыштыҡ. Йыуаштан йыуан сыға, тигәндәй был көтмәгәндә миңә һалып ебәрмәһенме! Мин дә уны-быны абайлап тормаҫтан муй-ынына барып йәбештем. Ҡайнаға арабыҙға инә һалды, юғиһә һауыт-һаба шалты-рау ғына түгел, ҡунаҡтар алдында оло һуғыш сыға ине. Шула­й­ыраҡ бу­л­ып бөттө беҙҙә. Туй кө­нөн йәй урта­һы­на билдәлән­ек… Һеҙ ҙә йыйына баш­ла­ғыҙ ны­ҡлап, хәлле ҡоҙалар, елле ҡу­наҡтар алдында йөҙҙө ҡыҙартмайыҡ! Эйе, мин дә ҡалала рис­та­р­а­нда үткәрәй­ек­ме икән, тип алдан ыжығайным ат­айы­ң, ҡа­йһы саҡ сығын-сы ат­тан былай­ыраҡ, туйҙы атай ниге­ҙендә үткәрәм­дән ары китмә­не… Ярай, яҙға-нын шул өй­өбөҙҙә күрер­беҙ… Эйе табынға хәл­лерәктәр­ҙе йый­ы­р­ға ине иҫәп. Һеҙ бирешмәҫ­һег­еҙ ҙә ул, үҙ­ең ками­р­сант, кейәү ГИБДД-ла, икәүләп ике яҡта клейен-ттәрегеҙҙе һы­ҡһағыҙ, һауһағыҙ моғай­ын да бе­рәй ни­мә килеп сығыр. Минекеләр үҙемә оҡшап әр­һеҙ, талымһыҙ, ә бына ҡайным мәрхү­м­дәр яғы гел ярлы-яб­аға. Фәҡирмен, тимәй үҙҙәрен ҡайҙа ла эре, текә тоталар бит әле, әйтерһең хан вариҫтары. Улты­рырҙар мәжлестә мәс­хәрәгә ҡа­лдырып. Белмәй­ем, атайың ни тейер, уға ҡал­һа саҡыраб­ыҙҙан һа­л­дырыр ин­де… Ту­йға өс йәшник ар­а­ҡы һеҙҙән, өс­­әүһен үҙебеҙ хәс­тә­рләрбеҙ… Ниш­ләп тисе, теге хал­ыҡ бит тотошлайы менән араҡыға бе-ш­кән, йөҙгәнсе, эстәре йәйелгәнсе эсмәһәләр кү­ң­­ел­дәре булмай, беҙҙекеләр ҙә ба-шын шул яҡ­ҡа ҡый­ша­й­т­ҡан. Әйҙә, мас бу­л­ып, ҡоҫҡансы, ғарҡ булғансы ты­­ғын­һ-ын­дар… Эйе, ар­ыуҙан, дазатыр­лыһы­нан ал, бын­дағы мин һатҡан самапал, суррагат бар­май, улар урын­дағы алка­ш­та­р­ҙы ағ­ыу­лау­ҙ­ан арт­м­ай…. Йәнә кән­вирткә һалырҙы алдан ҡайғыр­ты­ғыҙ, ҡабат­лап әйтәм, тегеләрҙән кәм бу­лмаһын, штубы!

       Ҡыҙы Эмилияға шылтыратты:

            – Һаумы, ни хәл, ҡыҙым?

            – Ничего, мам. Все норьмально.

            – Нимә унда ҡаласа бытылдайһың?

            – Алексей рядом…

       Ғәлиә мыжыуын шунда уҡ онотто, һүҙһеҙ ҙә аңлашыла, кейәү бала алдында аң­ла­шылмаған телдә һөйләшеү килешмәгән ҡылыҡ. Мәгәр оҙаҡҡа һуҙмай төп йомошона күсте:

            – Ҡыҙым, кейәүҙең паспырты ҡайҙа?

            – Зачем он тебе?

            – Бер ҙә зачим түгел, эҫе мәлендә алып үҙеңдекенә ҡушып апҡайтып, си­л­сәүит­кә тапшырып ҡуй. Һеҙҙе бит ауылда теркәйҙәр, шуға уларҙың бында, сейефтә бикле ят­ы­уы зарур!

            – Успеется, время еще есть…

            – Арҡыры-торҡоро һөйләмә йәме, эсең һыртыңа сыҡҡан килеш һемәйеп, ярыҡ ялғаш алдында ҡалһаң терһәгеңде тешләргә үрелерһең дә һуң булыр. Йәнә ҡоҙа фатир әҙерләнем, ти ине, алдан пр­а­п­и­скаға инеү яйын ҡара, яҙылып ҡуйһаң, һи­­­­нең рөхсәтһеҙ кире төшө­рә алмаҫ­тар. Ошо эште еренә еткереп закунлаштыр-һаң, ай­ыр­ылышырға тура килгән осраҡта ла фатир ҡап урталай бүленә!

            – Уңайһыҙ, әсәй…

            – Уңайһыҙланыу, әҙәп, кисәге көн төшөнсәһе, бөгөн әрһеҙҙәрҙең һәм йылғырҙарҙың баҙары, шуны маңлайыңа онотолмаҫлыҡ итеп киртеп ҡуй, за­мана башҡа, заң башҡа хәҙер. Һин бит ҡат­ын-ҡыҙ, яйла, майла, хәйләлә, кәрәкле ерҙә балауыҙ һы­ғ­ып ал­һаң да килешер, әм­мә һәр саҡ үҙеңдең яғынды ҡайғырт һәм ҡайыр. Ир-ат, тә­р­тәгә егелеп ауыҙлыҡланған алаша менән бер, бисә­ләр­енән үтеп, бер ҡайҙа бара алмай. Ҡатын-ҡыҙҙы муйын, тиһәләр ҙә башты ул ҡайһы яҡҡа теләй шунда бора.

            – Поговорим вечером, собираюсь на лекцию мам…

            – Ликсиәгә өлгөрөрһөң, әле әйткәндәремә төшөндөңмө?

            – Поняла… - Ҡыҫҡа гудоктар ишетелеп бәйләнеш өҙөлдө.

            – Биғәләш, тыңлап та бөтмәне, - тип асыуланды Ғәлиә.