Тиле яҙмалары (Повесть. Егерме өсөнсө киҫәк).

                                                                             10 август, 1991 йыл.

 

            Китаптан айырылдым. Тормош төпкөлөнә батҡандай булдым. Тәгәрмәс аҫтына китаптар һалып ҡына соҡорҙан сығып китергә ине лә бит, мөмкин түгел. Аҡ ҡағыҙға оҙаҡ текәлһәм башым ауырый башлай.

 

                                                                             22 август, 1991 йыл.

 

            Өс көн буйы илдә түңкәрелеш үткәрергә маташтылар. Йүнһеҙлектәре шул саҡлыммы икән, был эште лә әҙәмсә ат-ҡара алманылар. Ә бит боласылар үҙҙәре үк көс струк­туралары, хөкүмәт ағзалары ине… Ҡулдарынан ҡул ярыһы эш килм-әгәнлеген иҫбатлаусы ошонан да шәберәк дәлил бармы? Юҡтыр! Горбачевты күрһәттеләр. Йәнәһе лә ул тотҡонлоҡта ул-тырған. Үҙен тотошона ҡарап шуны самаланым: йәшенмәк уйнап ҡасып-боҫоп маташҡан шуҡ малайға оҡшаған.

 

                                                                              24 август, 1991 йыл.

 

            Тотош ил буйынса КПСС эшмәкәрлеге туҡтатылды. Хәлит ауыл Советы рәйесе булып эшләп йөрөгәнендә совхоздың партком секретары итеп һайланғайны. КПСС бөтөрөлгәс инде ҡайҙа барып морон төртөр инде, бахыр. Йылғыр кеше ул, хам-елеон ише төҫөн үҙгәртер ҙә берәй йылы урынға барып ултырыр. Ундай­ҙар утта янмай, һыуҙа батмай.

 

                                                                             14 сентябрь, 1991 йыл.

 

            Көтмәгәндә Гөлдәриәнән күстәнәстәр һәм бүләк һалынған пакет алдым. Тыуған көнөм менән ҡотлаған. Кисәге көн тыуған көнөм икәнлекте лә онотҡанмын. Хәйер, онотмағанда ла нимә эшләй алам инде, көмөшкә артында яңғыҙым көн үт-кәрер инем, бары шул ғына… Гөлдәриәнең тыуған көнө 25 октябрь. Уны яҡшы хәтерләйем.

 

                                                                             26 октябрь, 1991 йыл.

 

            Гөлдәриәне ҡотлап открытка ебәрҙем. Уның өйөнөң телефон номерын ғына белә инем бит ошоғаса, ә был юлы ад-ресын Фариза апайҙан алдым, ҡаршылыҡһыҙ бирҙе. Бер зыянһыҙ әҙәмгә әүерелә барыуымды ул да һиҙә шикелле.

 

                                                                             10 ноябрь, 1991 йыл.

 

            Донъя менән телевизор аша ғына аралашам. Ул өй эсендә тауыш сығарып тороусы берҙән-бер әйбер. Хатта уны те-ре йән һымаҡ та күреп китәм ҡайһы саҡ.

 

                                                                             12 ноябрь, 1991 йыл.

 

            Өйгә көсөк алып ҡайттым. Тәпәйҙәре аҡ булғас Аҡтырнаҡ була инде ул. Сәйлек һөттө өҫ яҡтағы күрше Мөнирә инде-рә. Миңә лә, Аҡтырнаҡҡа ла етә. Тере йән ингәс өй эсе күңелле, күтәренке. Тургеневтың “Муму”һы иҫкә килеп төштө, мин – Герасим, Аҡтырнаҡ – Муму.

 

                                                                             13 ноябрь, 1991 йыл.

 

            Башымдың ауырыуына зарланып медпунктҡа барғайным, Сания апай Өфөгә барып тикшерелеп ҡайт, ти. Аҡтыр-наҡты кемгә ҡалдырырға, бына бәлә…

 

                                                                             5 декабрь, 1991 йыл.

 

            Был көн ил Конститутцияһын ҡабул ителгән көн тип байрам итеп билдәләп үтелә ине, быйыл уны оноттолар. Хәт-еребеҙ ҡыҫҡарғандан ҡы­ҫҡара, тоҡослана бара… Өфөлә тикшерелеп ҡайттым. Аҡтырнаҡты, шул өҫ яҡ күршеләргә ҡалдырып торҙом. Сәфәрем ике көнгә һуҙылып китте. Башыма әллә ниндәй сымдар тоташтырып мейе эшмәкәрлеген яҙып, рентгент-тан ҡарап аҙапландылар.  Ниһайәт ниндәйҙер махсус иҫәпкә теркәп әллә күпме дарыуҙар яҙып бирҙеләр. Дауаханала ятып дауаланырға тәҡдим итмәнеләр. Быныһы яҡшы.

 

                                                                            9 декабрь, 1991 йыл.

 

            Өс илдең лидеры Белоруссияла йәшерен генә йыйылып Союздың бөтөүе хаҡында килешеүгә ҡул ҡуйғандар. Хал-ыҡтар яҙмышын шул өсәү хәл итһен сәле. Баш етмәҫ­лек яуаплылыҡ, юҡ, оятһыҙлыҡ. Хәҙер беҙ СССР тип аталмайбыҙ икән. Ҡулдарын ҡуйған мәлдә  78% менән иҫәпләште микән шул өсәү?..

 

                                                                           25 декабрь, 1991 йыл.

        

            Кремлдәге флагты төшөрҙөләр. Беҙ флагһыҙ дәүләт. Һуғыш осоронда флагын юғалтҡан полкты тарҡатҡандар, ко­мандирын хәрби трибуналға биргәндәр. Беҙҙең хәҙер ил дә, шул илдәге тәртипте тотоп тороусы закондар ҙа, дөйөм халыҡ мәнфәғәтен ҡайғыртҡан етәксе лә юҡ.

 

                                                                            1 ғинуар, 1992 йыл.

 

            Кисә Яңы йыл алдынан ил халҡын ҡотлаусы табылманы. Хәйер, табылды… ил алдына пародиясы Михаил Задор-новты баҫтырҙылар. Ул дөйөм, шылғаҡ хәбәр һөйл­әп, телевизор ҡараусыларҙың кәйефен күтәрергә, көлдөрөргә маташты. Шыпа ла ғына көл­көм килмәне. Рәсәйҙең күпселек халҡы минең хәлдә булғандыр шул минутта.

                                                                                (Дауамы бар).