Тиле яҙмалары (Повесть. Алтынсы киҫәк).

                                               2 октябрь, 1987 йыл.

            СПТУ-ла уҡыуҙарҙы башланыҡ. Зөфәр ҙә медкомиссиянан үтә алған. Ятаҡ-ҡа урынлаштырҙылар. Зөфәр коридорҙың бер башындағы бүлмәлә, мин икенсе оста. Арыу ғына итеп өс тапҡыр ашаталар. Тәмле, телеңде йоторлоҡ өй тәғәмен ҡаҙна ризығы алыштыра аламы инде ул! Урын алыш­тырыуҙан бигерәк күңел һип-һенеүенән, билдәһеҙ шомдо тойомлауҙан та­­мағ-ыма аш үтмәй. Китер алдынан фельдшер Сания апай саҡыртып алды. Әсәй­емдең түшендә яман шеш тапҡандар. Кисекмәҫ-тән операцияға, Өфөгә барырға кәрәк. ти. Әс­әйем алама сиргә дусар бул-ыуын әлегә белмәй. Ипле итеп үҙ­ем аңлатырмын, ти Сан­ия апай. Юлға төйнәнергә тура килһә яңғыҙ һыйырҙы, өс баш һарыҡты, ике баш кәзәне тотонорбоҙ, тип план ҡорҙом үҙемсә. Иң мөһиме сәләмәтләнеп ҡайт­һын, аҡса йәл түгел. Яман шеш! Ҡот осҡос хөкөм! Бына ни өсөн әсәйем арығандай йонсоу йөрөгән ик­ән.

                                                  15 ноябрь, 1987 йыл

            Беҙҙең төркөмдө бик ашығыс уҡыталар. Моғайын да военкомат ҡабаланды-ралыр. Бындағы мастерҙар ҙа ике һүҙҙең береһендә, ҡалғанын, тегендә, Армияла уҡып бөт­өрөрһөгөҙ инде, тиҙәр. Әсәйем Өфөлә. Әлегә операция яһамағандар. Кү-рше тирәнән үтес­кә алып торған. Уҡыу араһында ҡайтып һыйырҙы совхозға һатып килдем. Иткә мал ҡабул иткән осор. Ал-аҡай, күндәм, етәккә лә өйрәнгән, алып ба­рып үлсәтеп ялан кәртәгә япҡас ҡапҡа ауыҙына килеп мөлдөрәтеп ҡараны, ус­ым-дан, битемдән яланы. Апаруҡ ара киткәс хушлашҡандай итеп үҙәләнеп баҡырҙы. Сүкә­йеп ултырҙым да йөҙөм­дө ҡушусланым, тамағыма ҡаты төйөр килеп тығ-ылды. Мал да аңлы бит, теле менән генә әйтә алмай, һуйыл­ырға дусар ите­леүен төшөнгән-дер. Ваҡ малдан ең­ел ҡотолдом, уларҙы күрше-күлән һатып алды. Аҡса алырға тип, кире Әхмәҙулла бабайға бар­ғанымда ул һарыҡты са­л­ып ит тейәгенә аҫып тиреһен һыҙырып маташа ине. Яланғас итте, иттән тамсылаған ҡа­н­ды күргәс башым әйлә-неп китте. Өйҙә тиҫтәнән ашыу тауыҡ, аяҡтары тупыс әтәс ҡалды, уларға күрше Зә­б­ихә инәй күҙ-ҡолаҡ булыр әле, ем етер-лек. Көтмәгәндә Гөлдәриәнән хат алдым. Шул ти­клем дә йылы, наҙлы итеп яҙған. Армияға китә ҡал­һаң бер нимәгә ҡарамай оҙ­а­тырға ҡайтам, тигән. Әйтерһең уның һөйгән йәремен инде. Теге саҡ битемдән үбеп алыуын иҫәпкә алма­ғанда исмаһам бер тапҡыр булһа ла мөхәббәттә аңлашма­ныҡ. Хат­ты уҡығас, шул үпкән ере, гөлтләп тоҡанды, мейемә ҡайнар ҡан бәр­ҙе. Ни-шләп минән бөтөнләй ситләшә алмай Гөл­дә­риә, шуны аңлап етмәйем. Теге­ндә башҡалала фырт, ыҫбай кейенгән, кимәленә тап килгән егеттәр быуа быуыр­лыҡ­тыр. Ә ул тиҙәктә соҡонған, мазут, ат еҫе һеңгән егетте Ар­мияға оҙатырға йыйына. Ни ти-клем тупаҫ, хаяһыҙ ҡыланһалар ҙа Мәжит ағай менән Фариза апай хаҡлылар, беҙ бит икебеҙ ике донъя кешеһе, Саҡ менән Суҡ, Ай менән Ҡояш, һыу менән ут, физика теле менән әйткәндә ыңғай һәм кире зарядбыҙ…

                                 24 ноябрь, 1987 йыл, иртәнге 5 сәғәт 24 минут.

       Шаңҡыным, өнөммө был, әллә төшөммө? Зиһенем буталды, һоро, күңелһеҙ, үҙгәрешһеҙ аҡҡан көнит­мешем күҙ асып йомғансы әкиәткә әүерелде. Хәйер, бөт-әһен дә баштан яҙ­айым әле.

        Клубта оҙатыу кисәһен үткәрҙеләр. Армияға мин, Зиннур, Хәлит, Фә­й­­зулла, Батырйән китәбеҙ. Сәхнә түренә мендереп ултыртып ҡуйҙылар. Партком сек­рета­ры оҙон-оҙаҡ доклад һөйләне. Әйткәндәре лә өгөт-нәсихәткә, урынһыҙ аҡыл һат-ыуға, үҙе татып, кисереп ҡарамаған Армия хеҙмәтен өйрәтеүгә ҡо­­­ролғайны. Ваҡ-ланырға теләмәгәндер, Мәжит ағай күренмәне. Буранбай ағай совхоз ис­еме­н­ән сумаҙандар бүләк итте, йәштәр аҙаҡтан концерт ҡуйҙылар. Күңелле килеп сыҡты. Китеүсе-ләрҙең ата-әсәләрен дә сәхнәгә саҡырҙылар. Ми­ңә төбәп йылы һүҙ әйтеү-се табылманы. Хеҙмәткә барыуымды кисектерергә теләптер Сания апай әсәйемдең етди ауырыуы хаҡында военкоматҡа еткергән. Тегендә хәрби бурыс үтәргә кәрәклектең ки-сектергеһеҙ икәнлеге хаҡында әйтеп тыңларға ла теләмәгәндәр. Ватанға хеҙмәт итеүҙән шыпа ла баш тартмайым, иллә яң-ғыҙ, ауырыу әсәйемде ҡарарға, бағырға бур­ыслымындыр бит?! Ватан-Әсә менән ғәзиз әсәнең хоҡуҡтары типә-тиң түгелме ни?  Сәхнәгә тағы ҡыҙҙар күтәрелеп бе­ҙ­­гә сигеүле ҡулъяулыҡтар бүләк иттеләр. Миңә ти­гәнде Айһылыу әҙерләгән, уға ҡуш-ҡандарҙыр. Тантаналы өлөш бөткәс совхоз ашха­н­аһына киске ашҡа ал­ып ба­рҙылар. Өҫтәлдә иҫерткес эсемлектәр ҙә мул ғы-на ине. Әллә нишләп сәбәпһеҙгә эс боша, төп кү­тә­рә яртышар итеп ҡойолған ике ҡырлы стаканды түңкәреп ҡуйҙым. Башыма сыҡ­ты. Тантананың, байрамдың ҡыҙығы, мәғәнәһе, йәме китте. Ҡайтыу яғына йүнәлдем. Яңғыҙым кәк­рәйеп ятып таң аттыр-ырмын да иртәгә кантора янынан трактор арбаһына тейәп оҙатырҙар, моғайын… Өйгә етәрәк иң­рәү­ле тауыш ишетеп ту­ҡ­тап ҡалдым: «Тимербулат! Тилекәй!» Артымдан йүгерә-ат­­лай Гө­лдәриә яҡынланы. Тартыныуһыҙ килеп ҡосағыма һыйынды, ир-ен­дәремә үр­елде. Тәүге тапҡыр үбеш­еү­ҙән юғалып ҡалдым, тубыҡтарым ҡалтырап китте хат­та. Гөл­дәриә ғәҙәти генә итеп өн­дәште: «Бына ҡайттым. Клубҡа барып кеше күҙ­енә сал­ын­­ғ­ым килмәне. - Хуш еҫле ҡулъяулығын сығарып помада яғылған ирен­дәремде һөртөп ҡуйҙы. - Араҡы еҫе килә бит һинән, эстең дәме? Бына быныһы артыҡ, кәр­әкмәй ине. Әй­ҙә…», - ян-яғы-на шикле ҡа­­раш ташлағас мине өй яғына ҡарай етәкләне. Бер­енсе тап­ҡыр шыр яланғас ҡыҙҙы күр­ҙ­ем, беренсе тапҡыр иҫт-ән яҙып иркәләүҙе та­тыным, бе­ренсе тапҡыр йоморосай, тығ­ыҙ түштәргә ҡағылдым, булмыш­ымды тет­рә­теп ҡырағай дәртем уянды. Оятыма ҡаршы яҡынламаҫ элек үк буша­нып та ҡу­й­ҙым… Ярай әле Гөлдәриә яңынан терелтте… Мин ир! Гөлдәриә­не ал­дым, ҡыҙ килеш алдым! Ул түше­мә ял­анғас тәне менән ҡапланып һыңҡылдап илап еб­ә­рҙе. Бер ысынбарлыҡҡа ҡайтып, бер ләззәтле ожмах сөңгөлөнә сумып кер­пек тә ҡаҡмай төн үткәрҙек. Сәғәт таңғы 5-тә Гөл­дәриәм ирендәремдән ҡа­й­нар итеп үб-еп алды һәм күләгәләй таң ҡараңғылығында ирене. Уның: «Оҙатырға килмәйем. Үп­кә­лә­мә. Хуш», ти­гән һүҙҙәре генә ишет-елеп ҡалды.

                                                                              (Дауамы бар).