Ҡәһәрле көндәр. (Етенсе иҫәк. Дауамы бар.)

       Ҡар тағы ла көслөрәк итеп, көрәп яуырға тотондо. Йәйәүләп иҫкән ел көсәйә бар­ып ер өҫтөндәге ыуыҙ ҡарҙы күккә олғаштырып ойоҫҡотто ла ҡабаттан аҫҡа бы­р­а­ҡ­тырып күҙ асҡыһыҙ буран хасил итте. Шул ажғырған дауыл эсендә елбер-ләгән аҡ шар­шау эсенә йорттар, ағастар, фараларын яғып елгән машиналар, ҡы-рмыҫҡалай йы­б­ы­рлап ҡайҙалыр ашыҡҡан кешеләр инеп буталды. Донъя буталды. Шул ғә­р­әсәттең кө­м­бәҙен тәшкил иткән болоттар көтмәгәндә ҡап урталай ярылып араһынан ҡо­яш ну­ры ялтырап күренде. «Таңатарҙың керһеҙ яҡты йәне асманға ашты…»

    Бер нисә көн үткәс һуң ғына ишек шаҡынылар. Подъезда теге, Таңатарҙы ерлә-гән көндә юғалған Өлкән тора ине.

            – Ни кәрәк? - Килеүсене эскә үткәрергә теләмәй ишеккә арҡыры баҫты.

            – Слушай, баб… инәй, һиндә ине бит әле йомош…

            – Йомошоғоҙҙо үтәр кеше түгелмен. Аҡса һораһаң да бирә алмайым.

            – Бирәсәгеңде әйтәһеңме, - әле генә һөмһөрө ҡойолоп торған Өлкән теремек­лә­неп китте, - кәрәкмәй, улар хаҡында оноттом инде, списал их, так сказать.

            – Һуң?

            – Һөйләшәһе һүҙебеҙ һинең ҡартың хаҡында. Батыр һуғышҡан бит ирегеҙ, юб­илей миҙалдарын иҫәпкә алмағанда ғына ла хәрби ор­ден-миҙалдары әллә күпме!

            – Эйе, ҡурҡаҡтарҙан булманы.

            – Эш шунда, шул наградалар кәрәкһеҙгә эленеп тора бит хәҙер.

       Тегенең тел төбөн аңлап алды:

            – Шулар артынан килдеңме?

            – Улай уҡ түгел. Һатығыҙ миңә уларҙы. Һәр береһенең тәғәйен хаҡы бар. На хо­­ду орден Боевого Красного Знамени, медаль «За отвагу».  За эти награды можно сор­вать большие деньги. Все по-честному, так сказать, по рыночной цене.

            – Ордендарҙы ил һаҡлаған өсөн бирәләр, улар һатылмай.

            – Ниндәй ил хаҡында һүҙ алып бараһың, бабуля! - Ошоғаса сөсө ҡыланған Өл­кән әрһеҙләшә башланы. - Күрһәт миңә томандай таралған, юҡҡа сыҡҡан илде, ҡай­ҙа ул? Кисә бар ине, бөгөн юҡ!

            – Һин баҫып торған ер ул тыуған ил!

            – Мин баҫып торған ер башҡалар һанға һуҡмаған, иҫәпләшмәгән, теге емер­елгән илдән ҡалып бөгөн хәйерсегә терәлгән бер ярсыҡ ҡына, бик беләһегеҙ килһә! Унда урланыры күптән урланып бөткән, таланыры таланған. Так что лови момент, яҡшы аҡ­са тәҡ­дим итәм!

            – Бар, кит янымдан! - Нурбикә күҙҙәрендә хәтәр осҡондар уйнатты. Ветер­ан­дар­ҙың намы­ҫын таларға юл ҡуймам! Мин яңғыҙ түгел! - Ышандырырға теләп һу­ңғы һүҙҙәренә баҫым яһаны.

            – Дура, кому ты нужна?! Тебе подобные не только одни, но и жалки и нечтож­ны. Ты одна, одиношенька, запомни это, богом забытая старушка. Твоего стар­икаш­ку, похоронили хоть по-человечески, тебя некому будет даже закопать, подо-хнишь как последняя сучка!.. – Өлкән ҡаты һү­генә-һүгенә, баҫҡыс­та­­р­ҙы аша-төшә баҫып тө­шөп китте.

       Теге ваҡыт яңғыҙ түгелмен, тип шәптән һалдырһа ла Нурбикә япа-яңғыҙы тор­оп ҡа­л­ды. Әйтерһең дә Таңатары үҙе менән донъяның ну­р­ын, йәшәүҙең мәғәнә-һен ал­ып китте. Фатир бөләңгертләнде, унан ҡот-бәрәкәт ҡасты, үҙе лә һиҙелдер-еп, күҙгә кү­ре­н­еп миктә­не. Ошоға тиклем абай­ла­ма­ған да, тәҙ­рә­ләрҙән, фанера ишектән һал­ҡ­ын үтә­нән үтә бәреп өрә икән дә баһа. Ул ғы­на ла түгел, баҡтаһы йолҡолоп яртылаш ҡо­й­ол­ған үшән ат­тай тыш яҡтан штукатур­каһы урын-урыны менән ҡубып төшкән сте­на­ла­р­ҙа­ғы ҡомға әүер­елеп таралыр­ға әҙер иҫке кирбестәр бы­на-бына иш­елеп төшөр ҙә йо­рт ем­ерелер төҫлө. «Әй, еме­р­елһен дә, бөтә до­нъя­ ҡыйралһын, аҫты өҫкә ки­лһен, Та­ңа­т­арһыҙ йәш­әүҙән йәм дә, тәм дә ҡал­маны…»

  Хәҙер уның көнө бер төрлө башлана - иртәнсәк тора ла ҡала зыяратына барып Та­ң­а­тарының хәлен белә. Ерләгәндән һуң ҡалған аҡсаға мәсеткә барып иренең өс­өн, етеһен уҡытып хәйер ҡалдырҙы, шунан тимер рәшәткә, аҡ мәрмәргә фо­тоһын йә­б­ештереп ҡәбер ташы эшләткәйне, хәҙер иренең һуңғы төйәге, баш­ҡа­ әр­үәхтәр­ҙеке­нән кәм түгел, йыйнаҡлығы менән үҙенә саҡырып ҡаршы ала. Һалҡын тимергә эйәг­ен те­рәп, аҡлыҡ эсенән мөләйем йылмайып ҡараған яҡынына төбәлә, уны тере килеш кү­р­гәндәй булып күңеленә йыуаныс таба. Зыяратҡа килеүенең тағы бер әтн­ә­кәһе бар – Та­ңатарының эргәһенә ят берәүҙе ерләп ҡуймаһындар, тип, ҡур­сып та йө­­р­өүе, сөнки күҙҙәрен мәңгелеккә йомһа эргәһенә ҡушарлап ятасаҡ. Урынды Вал­ент­и­н­аға күрһәт­те, теләген еткерҙе. Уның уйы бойомға ашыр, ашмай ҡалмаҫ, хәҙер бит үл­гәндәрҙе яңы зыяратҡа ерләй башланылар. Оҙаҡ тора бер урында ҡатып, йоҡа сеп­рәктән те­ге­лгән итек кейгән аяҡтары сәңкей башлауын тойғас ҡына ҡай­тыр яҡҡа бор­­ола. Шәү­л­ә­ләй ҡыймылдап ҡала урамы буйлап атлай, уны күҙгә лә эл­мә­й­ҙәр, әйтерһең ул до­нъ­яла юҡ, әйтерһең ул күҙгә күренмәҫ өрәк. Ҡайтып инә лә өҫтөн­дәге кейе­м­ен сисә, залға үтә, аяҡтарына йылы шипатайын ҡатып, телевизор тоҡ­андырып дива­н­ға улты­ра ла экранға төбәлә. Телевизор был йо­рт­та донъя менән арала­шыр, уны яң­ғы­ҙлы­ҡ­тан аралар берҙән бер сығанаҡ. Ба-шҡа эш­­­­тәр мен­ән шөғөл­лән­гән мәл­дә­рендә лә теле­визорҙы һүндермәй: әйҙә фатирына йәм-ҡот бир­һен. Мәгәр нин­дәй генә йәм инде, әү­әле яңыл­ыҡ­тар сәсеү, урып-йыуыу, төҙөл­өш ха­­ҡ­ында бара тор­ға­й­­ны, хәҙер үлтереш, йә талау тураһындағы хәбәрҙән башлай­ҙар, ҡа­л­ған ва­ҡытта тау­а­р­ҙарҙы маҡтаған бөтмәҫ рекламаларҙы әйләнде-рәләр, йә бай йә­шәп, май ки­кергә­н­дәр­ҙең йәшәйешен күр­һә­теп эсте бошо­рал­ар. Ә уның көнө ярты тү­тәрәм ик­мәк тә ҡо­ро һыу­ға ҡалды. Пен­сия­ға тиклем дә егер­ме көндән ашыу ваҡыт бар әле, ә үтескә кемдән генә һораһын һуң, күршеһе Вален-тинаны тикшерелергә Өфө дау­а­ха­н­а­һына ебәр­гән­дәр икән. Теле­ви­зор-ҙан тыуған көн кисәһен үткәрергә саҡырып хәтәр шәп залды күрһәтергә тотон­до­­лар - әйтеп тораһы түгел, килештергәндәр, бат­ш­а­­лар тәғәмләнер күрмәлекле мөйөш төҙө-гәндәр. Ошо ерҙә кинәт зиһене нурланып киткәндәй итте: һуң иртәгә бит уның да, Таңата­р­ы­ның дә тыуған көндәре! Улар бит икеһе лә бер көндә тыуған­дар, тик айыр­ма шунда ғына Таң­а­тары унан биш йәшкә олораҡ ине. Ике тантананы бер көндә би­л­дәләйҙәр, тантана тигәс тә олонан ҡупҡаны түгел, ғаилә өс­өн хәстәрлән­гән табын. Бе­­р-беренә күрһәтмәй генә бүләк әҙерләнә, тик ул­ар бер ваҡытта ла үҙ­гә­р­­м­әй: ул Таңа­та­рына йылдың-йылы бәйләп йылы ойоҡбаш бүләк итә, ә ул ун-ың яуры­­­­н­дарына сәскә­ле яулыҡ яба. Бер иш бүләктәргә лә тәүге тап­ҡыр ҡабул ит­кәндәй ҡыу­­а­н­ып китәләр, ире ойоҡбашты кейеп алып таҡмаҡ әйтеп еб­әрһә икәү­ләп бейер­гә тө­ш­әләр. Өй эсе кү­ңелле ауаздарға тула. Бик тә илһамланып-дәртлә­неп китһә Таңатары йырлап та ала. Шун­ан ике кеше өсөн генә тәғ­ә­й­ен­ләнгән ҡор-лау­ға етешәләр. Көн дә аш­­алған ризыҡ тимәй Таңатары ет­е­ш­тер­е­л­гә­нде маҡ­тарға тото­ноп китә, ауыҙын тул­тырып ашай, ә ул ҡәнәғәт йы­­л­ма­й­ып, ҡул­ын эйәгенә терәп ире­н күҙәтә…

     Зиһенен ҡуҙғытҡан яңылыҡ уға тынғылыҡ бирмәне, тыуған көндәренә һыйлы өҫт­әл әҙерләргә теләп аш бү­л­­мәһенә үтте, һыуытҡысын асып ҡарап, өҫтәлгә күҙ йүгертеп ризығын теүәллә­не: һы­у­­ытҡысында әҙерәк май, еләк ҡайнатмаһы, йәнә  ярты банка һө­т, өҫ­т­әл өҫтө­н­дә теге, бер аҙ ҡата төшкән түтәрәм икмәк ҡалған. Бар һый шунан ғи­б­ә­р­әт. Бының менән генә табын ҡорор­мон, тимә. Та­­ғы ла берәй нимә табылмаҫмы, тигәндәй әйләнгеләне лә кире ур­ы­н­ы­на ба­­рып ул­ты­р­ҙы. Те­левизорҙан ҡабатлап теге тыуған көн үткәреү табынын маҡ­тай­ҙар, өйрө­л­­төп йөрөп һығылып торған өҫтәлде кү­р­һәтәләр. Эсе бошоп тороп китте лә ҡо­р­ғаны та­ртылмаған тә­ҙрә ҡаршыһына бар­ып баҫты. Ундағы сүп-сар өсөн тәғәй­ен­лән­гән ти­мер һауытты аҡ­­­­тарып ике асарбаҡ соҡ­о­на, ҡулдарындағы тимер ырғаҡҡа эл­әккән йү­нле нәмә па­к­етҡа һалына. Бына ҡы­ҫҡа буйлы йыуантығы нимәнелер эл­әк­те­рҙе, уны күр­еп ҡал­ған оҙон буйлыһы ип­т­әшен эт­­еп ебәреп бәхәсәшергә тот­он­до­лар. Теге, та­был­д­ыҡ ху­ж­а­һы киҙәнеп һон­торға тон­дор­ҙо, китте талаш, китте сыр-сыу. Ары ни­мә булғанын кү­р­е­ргә теләмәй ҡорған­ды тартып стенаға барып һөйәлде. Был мә­лдә те­левизорҙан би­л­дә­ле кәмитсен­ең яңы һа­л­ған йортон күрһәтергә тотондолар. Ике ҡа­т­лы ҡыҙыл ки­р­б­е­стән һалынған кот­те­дж боронғо байҙарҙың бейек диуарын хәтер­лә­тә, йә­н­ә­һе лә теге кәм­ит­се төҙөрҙән алда ошо һарайҙы төшөндә күргән! «Төш күр­еү менән генә аҡсаң булма­һа тө­­ҙөрһөң төҙөм­әй ҙә!» Стенаға барып һөй­әлде. «Ни­н­д­әй за­мана китте, ҡа­ты-ҡото, ал­­ам-һолам өсөн бер-береһенең боғаҙын сәйнәп өҙөргә әҙ­ер­ҙәр, кү­п­тәр хәйерсе хәлен­дә тереклек итә, кә­митселәр батша ҡоронда нужа кү­р­мәй йә­ш­әй…» Тәҙрәнән, йәнә телев­и­­­зорҙан төшкән яҡтылыҡтан мөйөшкә ҡуйылған еҙ са­м­а­у­ыр то­ноҡ ҡына балҡый. Әү­әле шул балҡы­ш­тан өй эсенә байманлыҡ, ҡот-бәрә­кәт ағ­ыла һымаҡ ине, хәҙер һарғылт нурҙар зәғ­иф сырхаулыҡ ҡына тарата. «Был донъя­ла әҙәм балаһы ғына түгел, әйберҙәр ҙә ҡартаял­ыр күрәһең. Килгәндән алып бул­м­ы­­ш­­ын ҡуҙ-күмер йылыт­маған, ҡапҡасынан ҡай­н­ар боҫ бөркөлмәгән бынау еҙ самау­ыр ҙа үлем сигенә етте бит…»